Isu royalti/wang ihsan ke mahkamah?

Sama ada ia dirujuk sebagai royalti minyak, wang ihsan ataupun sedekah (seperti yang didakwa oleh ahli Exco Kerajaan Negeri Kelantan, Datuk Husam Musa), ia sekali lagi menjadi satu persoalan yang dipertikaikan antara sebuah kerajaan Negeri dan kerajaan Persekutuan.

Jika pada tahun 2001, Kerajaan Negeri Terengganu yang diterajui PAS menyaman Petronas dan Kerajaan Persekutuan berkaitan isu yang sama, kini Kerajaan Negeri Kelantan berkemungkinan besar akan mengambil tindakan yang sama.

Walau bagaimanapun, kes saman yang dikemukakan oleh Kerajaan Negeri Terengganu, jika tidak silap saya, telah ditarik balik oleh Kerajaan Negeri pimpinan Barisan Nasional yang ada sekarang.

Saya percaya sekiranya kes itu tidak ditarik balik dan pihak Mahkamah membuat penghakiman, mungkin ia boleh dijadikan rujukan dan episod mana-mana kerajaan negeri nak saman Petronas ataupun Kerajaan Persekutuan mungkin tidak berulang.

Setahu saya, perkataan "royalti" minyak tidak terdapat dalam perjanjian antara Petronas dan kerajaan-kerajaan negeri. Begitu juga dengan perkataan "wang ihsan" yang diguna pakai apabila Kerajaan Persekutuan "membeku" pemberian wang berkenaan kepada Kerajaan Negeri Terengganu selepas PAS berkuasa.

Mengikut Petroleum Development Act, 1974 (Akta Kemajuan Petroleum, 1974) bayaran kepada mana-mana kerajaan negeri disebut sebagai "cash payment" atau bayaran tunai, bukan royalti, wang ihsan atau seperti yang disebut oleh Husam Musa, sedekah.

Bayaran itu sepatutnya dibuat jika sumber minyak diperolehi di dalam (daratan) atau berhampiran pantai sesebuah negeri dan bukan di luar pantai atau pelantar benua negara. Minyak yang diperolehi di Laut China Selatan adalah di luar kawasan perairan Terengganu.

Dalam kes Kelantan, kedudukan yang serupa iaitu sumber minyak diperolehi dalam kawasan pelantar benua negara dan di luar kawasan perairan negeri.

Akta Kemajuan Petroleum dengan jelas menyebut bahawa bayaran tunai akan dibuat sekiranya minyak diperolehi di daratan atau di kawasan perairan negeri, iaitu tidak melebihi tiga batu nautika dari pantai.

Oleh itu, seperti yang ditegaskan oleh Perdana Menteri Datuk Seri Mohamad Najib Tun Abdul Razak, Kerajaan Terengganu tidak berhak mendapat bayaran tunai kerana minyak yang diperolehi adalah di luar kawasan perairan negeri. Begitu juga dengan Kerajaan Negeri Kelantan kerana sumber minyak diperolehi di luar perairan negeri itu.

Tetapi, atas sesuatu pertimbangan, Kerajaan Persekutuan membayar wang tunai (yang disebut secara meluas sebagai royalti minyak) kepada Kerajaan Negeri Terengganu di bawah pimpinan BN. Dalam tempoh 1978 hingga Mac 2000, Petronas membayar sejumlah RM7,129,413,373.00 kepada Kerajaan Negeri Terengganu.

Selepas pilihan raya umum 1999 yang menyaksikan PAS mengambil alih pemerintahan Negeri Terengganu, Kementerian Kewangan mengeluarkan satu kenyataan media, iaitu pada 5 September 2000, berkaitan cadangan pemberian "wang ihsan" dan ia disusuli dengan sepucuk surat bertarikh 7 September 2000 yang memaklumkan secara rasmi kepada Kerajaan Negeri Terengganu bahawa Kerajaan Persekutuan akan mengagihkan "wang ihsan" kepada negeri itu.

Seperti yang diumumkan oleh Datuk Seri Najib, Kerajaan Persekutuan akan membayar "wang ihsan" kepada Negeri Kelantan melalui pelaksanaan projek-projek pembangunan dan bantuan kepada rakyat negeri itu setelah berunding dengan Kerajaan Negeri. Ini bermakna Kerajaan Negeri Kelantan tidak akan menerima apa-apa bayaran tunai secara langsung tetapi seperti yang di laung-laungkan oleh pentadbiran Najib, rakyat di dahulukan.

Pengumuman PM itu mendapat reaksi yang berbeza termasuk ungkapan "sedekah" oleh Husam Musa dan rasa kurang senang di satu pihak dan gembira di pihak yang lain. Walau apa pun, kita tidak ingin melihat pengagihan "wang ihsan" itu di seleweng, disalahguna untuk tujuan politik atau dijadikan "habuan" atau "ganjaran" kepada mana-mana pihak yang menyokong mana-mana parti politik dalam bentuk pemberian kontrak, lesen atau hak tertentu.

Saya percaya isu "wang ihsan" kepada Negeri Kelantan tidak akan selesai begitu mudah tetapi akan berlarutan ke Mahkamah kerana ia membabitkan takrif undang-undang berkaitan perairan negeri dan ungkapan "luar pesisir".

Tolong jangan usik Petronas

Nampaknya setiap kali berlaku perubahan dalam kepimpinan pentadbiran negara, maka akan berlakulah perubahan-perubahan dalam sama ada syarikat-syarikat milik kerajaan atau syarikat-syarikat berkaitan kerajaan (GLC).

Perubahan pengerusi badan-badan atau agensi kerajaan seperti Felda, Felcra, FAMA, Majuikan, MARA, LPP, Lembaga-lembaga pelabuhan, Lembaga Pelesenan Kenderaan Perdagangan dan lembaga-lembaga tender adalah biasa. Pengerusi yang dilantik adalah orang politik yang tiada jawatan dalam sektor lain dan orang yang dikatakan "orang presiden".

Ianya tidak sama dengan orang yang dilantik sama ada sebagai ahli lembaga pengarah mahupun ketua pegawai eksekutif syarikat-syarikat milik kerajaan mahupun GLC. CEO lazimnya orang profesional dan bukan orang politik.

Antara syarikat milik kerajaan yang mendapat perhatian ialah Petronas. Perbadanan Petroliam Nasional itu adalah lubuk, iaitu sumber utama yang mengisi dana pembangunan negara dan selama ini ia diurus dan ditadbir oleh golongan profesional dan pentadbir kanan perkhidmatan awam yang benar-benar berwibawa.

Mereka yang pernah menduduki kerusi pengerusi juga orang yang berwibawa, beramanah dan bertanggungjawab. Begitu juga dengan tokoh yang dilantik selaku ketua eksekutif atau presiden.

Berkat kepimpinan yang berwibawa selama ini, Petronas muncul sebagai satu-satunya syarikat milik kerajaan yang berjaya bukan sahaja di peringkat negara, tetapi serantau dan antarabangsa.

Petronas mendapat kepercayaan banyak negara dan syarikat minyak asing sama ada untuk menjalin kerjasama ataupun diberi amanah untuk mencari gali dan menjalankan kegiatan berkaitan termasuk di Asia Tengah, Timur Tengah dan Afrika selain di negara-negara serantau.

Kejayaan Petronas adalah berkat kepimpinan yang beramanah dan bertanggungjawab.

Oleh itu, kita agak gusar dan bimbang sekiranya barisan kepimpinan Petronas, terutama lembaga pengarahnya yang ada sekarang diganti oleh orang yang tidak sepatutnya menduduki kerusi itu. Petronas bukan sebuah entiti yang boleh disamakan dengan badan-badan niaga lain yang berkaitan kerajaan.

Petronas adalah harta atau aset terpenting negara yang telah beberapa kali menjadi penyelamat termasuk memulihkan MISC, MAS dan institusi kewangan.

Andai kata kerajaan meletak orang yang tidak sepatutnya berada dalam Petronas, kita bimbang akan masa depan bukan sahaja Perbadanan itu tetapi sumber kewangan utama negara. Kita sedar kerajaan mempunyai hak untuk melantik sesiapa sahaja menduduki lembaga pengarah Petronas atau mana-mana jawatan utama, tetapi orang yang hendak dilantik itu hendaklah benar-benar bertepatan dengan keperluan Petronas dan yang lebih penting, dia hendaklah orang yang beramanah, bertanggungjawab dan tiada kepentingan perniagaan lain.

Sebarang perlantikan turut diikuti dengan penuh minat oleh rakan-rakan niaga Petronas di luar negara dan andai kata orang yang dilantik itu tidak kena, maka padahnya akan diterima oleh Petronas. Keyakinan rakan niaga antarabangsa tidak kurang penting dalam melakar kejayaan Petronas.

Petronas adalah amanah rakyat. Jangan ganggu dan rosakkan amanah itu.

Shabery Cheek gagal dan mengecewakan dalam debat

Menteri Penerangan Ahmad Shabery Cheek yang mempertaruhkan jawatannya apabila berdebat dengan penasihat Pakatan Rakyat Anwar Ibrahim mengenai isu kenaikan harga minyak yang diadakan di Balai Budaya Tun Syed Nasir, Dewan Bahasa dan Pustaka (DBP) malam ini (15 Julai), jelas telah gagal mempertahankan institusi yang diwakilinya iaitu kerajaan.

Ahmad Shabery bukan sahaja gagal tetapi cukup mengecewakan dalam perdebatan yang dipancar secara langsung ke seluruh negara oleh dua buah stesen tv, TV9 dan Bernama TV.

Ahmad Shabery gagal menyentuh, menjawab dan memperincikan topik yang ditetapkan tetapi lebih cenderong menyindir dan menghentam peribadi Anwar termasuk mengungkit-ungkit perkara yang sudah hampir 35 tahun berlalu.

Nampaknya, Ahmad Shabery menggunakan peluang debat untuk tujuan politik murahan dan sikapnya itu tidak memberi faedah atau kelebihan kepada kerajaan yang diwakilinya selaku menteri penerangan. Tepukan dan sorakan yang diberi oleh para penyokongnya bukan bermakna ianya betul. Biasalah, itu kerja penyokong dan sekiranya pegawai dan kakitangan di Angkasapuri memujinya, itupun sesuatu yang biasa. Di depan menteri cakap lain, di belakang lain bicara.

Ahmad Shabery jauh menyimpang daripada tajuk atau persoalan pokok yang diperbahaskan dan ini adalah satu kesilapan. Yang jelas, dia bukan seorang pemidato apatah lagi pendebat atau pembahas yang baik. Nampaknya dia gagal menimba ilmu dan mempelajari sesuatu daripada mantan bosnya, Tengku Razaleigh Hamzah semasa cergas dalam Semangat 46.

Syabas dan tahniah kepada Anwar Ibrahim yang walaupun sedang menghadapi ancaman untuk ditangkap oleh pihak berkuasa, masih mampu tenang dan tersenyum menerima serangan peribadi dan tidak pula menyerang balas. Anwar tidak banyak lari daripada topik dan hujah-hujahnya mudah difahami oleh majoriti rakyat yang menonton siaran langsung itu.

Oh ya, Ahmad Shabery juga kurang bijak dalam memilih "wakil" untuk mengemukakan soalan. Dr Nordin Kadri, mantan Ketua Pengarah Biro Tata Negara dan kini Naib-Canselor Universiti Utara Malaysia (UUM) bukan orang yang sepatutnya dilantik.

Perdebatan ini tidak sama dengan kem-kem motivasi dan sesi untuk mempengaruhi orang supaya mengubah pendirian atau menghapuskan kepercayaan lama yang saya percaya salah satu bidang kepakaran beliau, tetapi satu perdebatan yang membabitkan dua orang tokoh politik yang memperkatakan satu isu yang penting dan genting.

Cara Dr Nordin mengajukan soalan selepas membuat sedikit syarahan adalah tidak kena pada tempat dan majlis. Ini bukan satu program Biro Tata Negara. Mungkin dia terbawa-bawa dengan cara kerjanya semasa di BTN.

Isu royalti minyak untuk Terengganu

Sama ada ia dikatakan wang ehsan atau royalti minyak, isunya sama saja. Ia sudah berlarutan agak lama. Isu yang diperkatakan membabitkan pembayaran wang tunai oleh Petronas kepada Kerajaan Negeri Terengganu.

Dalam perjanjian di antara Kerajaan Negeri Terengganu dan Petronas yang ditandatangani pada 22 Mac 1975, tiada perkataam royalti digunakan. Apa yang disebut dalam perjanjian ialah pembayaran wang tunai mengikut Seksyen 4 Akta Kemajuan Petrolium 1974 yang menjadi asas perjanjian tersebut:

"Sebagai balasan bagi pemunyaan dan hak-hak, kuasa-kuasa, kebebasan-kebebasan dan keistimewaan-keistimewaan yang diletakkan padanya menurut Akta ini, Perbadanan (Petronas) itu hendaklah membuat kepada Kerajaan Persekutuan dan Kerajaan mana-mana Negeri yang berkenaan apa-apa pembayaran wang tunai sebagaimana yang dipersetujui oleh pihak berkenaan."

(Seksyen 4 Akta Kemajuan Petroliam 1974)

Menteri Besar Terengganu semasa dibawah pentadbiran Kerajaan PAS, Tuan Guru Haji Abdul Hadi Awang mengaku (sila lihat The Sun Jumaat 15 September, 2000) bahawa perkataan royalti tidak disebut dalam perjanjian 1975 tetapi perjanjian itu merujuk kepada pembayaran wang secara tunai sebanyak lima peratus kepada Kerajaan Negeri.

Amat jelas perjanjian itu menyebut bahawa pembayaran hendaklah dibuat kepada Kerajaan Negeri dan ini bermakna ia tidak boleh disalurkan kepada pihak ketiga.

Sebelum PAS menerajui Terengganu, bayaran wang tunai itu disalurkan terus kepada Kerajaan Negeri pimpinan UMNO (Barisan Nasional) tetapi apabila UMNO/BN tewas kepada PAS, ia disalurkan kepada sebuah Jawatankuasa Peringkat Pusat (JPP) yang dianggotai oleh para pegawai kanan Kementerian Kewangan dan Jabatan-Jabatan Persekutuan.

Kerajaan Persekutuan berhujah bahawa wang tersebut bukan hak Kerajaan Terengganu berlandaskan undang-undang.

Menurut pentafsiran undang-undang, tidak ada negeri di Semenanjung Malaysia berhak mendapat "royalti" bagi perolehan minyak kerana tidak ada minyak ditemui di dalam mana-mana negeri tersebut. Menurut Kanun Tanah Negara 1928, tanah negeri ditakrifkan sebagai meliputi semua tanah di dalam negeri "termasuklah pesisir bawah dan dasar laut di dalam perairan wilayah negeri berkenaan".

Mengikut Emergency Ordinance No 11 1969 pula, takrif perairan wilayah sesebuah negeri ialah tiga batu nautika daripada paras air surut. Di luar tiga batu nautika, itu adalah pelantar benua yang menjadi perairan kebangsaan. Semua sumber minyak yang ditemui di kawasan itu, sama dalam kes di Terengganu, adalah menjadi hak Kerajaan Persekutuan.

Dalam kes di Terengganu, oleh kerana minyak dijumpai kira-kira 150 kilometer di luar kawasan perairan negeri, Terengganu sebenarnya tidak berhak mendapat apa-apa pembayaran kerana perolehan minyak tersebut ialah di kawasan pelantar benua yang menjadi hak Kerajaan Persekutuan.

Perlu diketahui bahawa dalam perjanjian pembayaran tunai kepada Terengganu, ia hanyalah satu perjanjian persefahaman (MOU) di antara Kerajaan Negeri Terengganu (ketika itu UMNO/BN) dan Petronas. Dalam istilah undang-undang, perjanjian sebanyak enam perenggan itu tidak merupakan perlunasan kepada penghartaan atau pemilikan harta. Penghartaan terjadi daripada perjanjian atau pemberian. Dalam kes Terengganu, penghartaan secara konsepnya adalah dipegang oleh Terengganu tetapi pada hakikatnya, oleh kerana minyak berada di kawasan pelantar benua yang menjadi milik Kerajaan Persekutuan, maka Terengganu tidak ada asas kepada penghartaan tersebut.

Selama ini, siapa yang mengurus dan mengendalikan wang yang sebegitu banyak selepas UMNO/BN berjaya membentuk semula pentadbiran negeri yang diketuai oleh Idris Jusoh? Wang berjumlah berbilion ringgit itu beralir ke mana? Siapa atau pihak mana yang mendapat faedah?

Jika negeri Terengganu mendapat wang yang sebegitu banyak, kenapa masih ramai rakyatnya hidup dalam kemiskinan? Kenapa masih ada kampung yang tiada bekalan air bersih mahupun kuasa elektrik? Kenapa masih ada kampung yang tiada hubungan jalan yang sempurna ataupun jambatan untuk menyeberangi sungai?

Kerajaan baru pimpinan MB Datuk Ahmad Said turut tertanya-tanya berkaitan isu wang ehsan/royali minyak. Kenapa?

(22 MAC 1975 - Perjanjian mengenai bayaran wang tunai petroliam ditandatangani antara Kerajaan Negeri Terengganu yang diwakili Menteri Besar Tan Sri Wan Mokhtar Ahmad dan Petronas yang diwakili Pengerusinya Tengku Razaleigh Hamzah.)